چرا مهمه؟
حمله به مجتمعهای پتروشیمی، تنها یک آسیب زیرساختی ساده نیست؛ بلکه میتونه زنجیره تولید کشور رو با اختلال مواجه کنه. اختلالی که کارخانههای بزرگ، قیمت کالاهای اساسی روزمره و حتی نرخ ارز را تحتتاثیر قرار می ده. شاید اولش به نظر بیاد این فقط یه مشکل صنعتی هستش، ولی واقعیت اینه که این مواد تقریباً توی همهچیز استفاده میشن؛ از کشاورزی و تولید غذا گرفته تا پلاستیک و بستهبندی تا خودرو، ساختمان، لوازم خانگی و حتی مواد شوینده. یعنی این اتفاق مستقیم میاد توی زندگی روزمره ما.
اما منظور از این مواد دقیقا چیه؟
منظور اتان، آمونیاک، اتیلن و متانول هستش. بذارید با یه مثال ادامه بدیم.
پتروشیمی ماهشهر رو میتونیم به عنوان یکی از بزرگترین و اصلی ترین تولیدکنندههای اتان در کشور نام ببریم. اتان به عنوان خوراک سایر صنایع پتروشیمی مورد استفاده قرار میگیره. متانول، اتیلن و آمونیاک نیز، بیشترین محصولات پایه پتروشیمی تولیدی در ایران رو تشکیل میدن.
اتیلن پرمصرفترین ماده پایه در تولید انواع پلاستیک محسوب میشه. توقف تولید در شرکتهای پتروشیمی این منطقه، میتونه مواد اولیه برای کارخانههای تولیدکننده بطریهای شیر و آبمعدنی، ظروف پلاستیکی، لوازم خانگی و قطعات صنعتی رو کمیاب کنه. مهمتر از همه اینه که پایه بستهبندی تقریباً همه کالاها دچار مشکل میشه و این یعنی اثرش خیلی سریع توی قیمتها دیده میشه.
اثر روی بازار
اولین جایی که خودش رو نشون داده، کمبود و گرونی مواد اولیه پلاستیک و نایلونه. قیمتها توی بعضی موارد تا ۸۰ درصد، بعضی جاها ۱۵۰ و حتی ۲۰۰ درصد هم گزارش شده و میانگین رشد هم حدود ۱۳۰ درصده. حالا وقتی بدونی بستهبندی حدود ۱۰ درصد قیمت کالا رو تشکیل میده، این افزایش قیمت میتونه بهتنهایی حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد گرونی جدید به کل بازار اضافه کنه. از اون طرف چون زنجیره تأمین به هم ریخته، تولیدکنندهها مطمئن نیستن کی دوباره مواد میرسه و همین باعث شده هم ترس توی بازار زیاد بشه هم رفتارهای هیجانی و سودجویی بیشتر بشه و در نهایت بازار وارد یه فضای بیثبات بشه که فقط محدود به یه کالا یا یه صنعت نیست و کمکم به کل اقتصاد منتقل میشه.
فراتر از کالاهای مصرفی
پتروشیمی یکی از ارکان صادرات غیرنفتی و تأمینکننده ارز هست. حدود یکچهارم تولیدات پتروشیمی کشور صادر و گفته میشه شرکتهای فعال در منطقه ماهشهر بیش از 6 میلیارد دلار صادرات و بیش از 100 هزار میلیارد تومان فروش داخلی در بورس کالا داشتهاند. کاهش مقطعی این صادرات به دلیل توقف تولید در ماهشهر، می تونه عرضه و تقاضای ارز رو برهم بزنه و زمینه رو برای نوسانات قیمت دلار فراهم کنه.
توقف کامل صادرات
این تصمیم که با مصوبه شورای عالی امنیت ملی اتخاذ شد، عملا جریان محصولات رو از بازارهای بینالمللی به سمت تامین نیاز داخلی هدایت می کنه. هدف از این کار، جلوگیری از کمبود خوراک صنایع پاییندستی، کنترل قیمتها و مدیریت موجودیها عنوان شده، اما این اقدام بدون پیامد نیست.
پیامد این کار در سطح کلان، کاهش یکی از مهمترین منابع ارز آوری کشور هستش. صنعت پتروشیمی در سالهای اخیر، بهویژه در سایه محدودیتهای صادرات نفت خام، به ستون اصلی تامین ارز ایران تبدیل شده و تنها در بازه مهر ۱۴۰۳ تا آذر ۱۴۰۴بیش از ۲۹میلیارد دلار فروش ثبت کرده. بنابراین، توقف صادرات در این بخش، بهمعنای فشار مستقیم روی تراز ارزی، افزایش حساسیت بازار ارز و محدود شدن منابع مالی دولت در شرایط پساجنگ هست. در کنار این فشار ارزی، بُعد اجتماعی قابل توجهی هم داره.
عسلویه و ماهشهر بهعنوان دو قطب اصلی صنعت پتروشیمی ایران، نقش کلیدی در اشتغال کشور دارن و با توقف فعالیتها در پی این حملات، بخشی از نیروهای شاغل در پروژهها عملا بیکار میشن و تداوم این وضعیت میتونه به گسترش بیکاری و افزایش فشارهای اجتماعی تو این مناطق منجر بشه. اما اثرات این تحولات، بهمراتب فراتر از اقتصاد داخلی ایران خواهد بود. همزمان با این حملات، محدودیتهای ایجادشده در تنگه هرمز(بهعنوان یکی از حیاتیترین گذرگاههای انرژی جهان) عملا جریان صادرات نفت و محصولات پتروشیمی را مختل کرده. پیش از بحران، روزانه حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و فرآوردهها از این مسیر عبور میکرد، اما اکنون این جریان بهشدت کاهش یافته و بازار جهانی با کمبود عرضه مواجه شده.
